Frétt

| 05.06.2001 | 20:44Yðar Exellence!

Eftir þrjú ár er ein öld liðin síðan Íslendingar fengu heimastjórn og íslenskan ráðherra með aðsetur í Reykjavík. Þetta var markverðasti áfangi sem náðst hafði í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar, risastökk reyndar eftir áratuga þóf við danska einræðisherra. Tímamótin urðu í kjölfar þess að vinstrimenn náðu loks yfirhöndinni í dönskum stjórnmálum og nýju valdamennirnir voru reiðubúnir að veita Íslendingum meiri réttindi en jafnvel bjartsýnustu frelsishetjur höfðu látið sig dreyma um.
Hannes Hafstein varð ráðherra eftir að hafa sjarmerað kónginn, embættismennina og nýju valdhafana, en þar að auki naut hann þess að vera gamall skjólstæðingur Georgs Brandes, menningarpáfa Danaveldis. Helsti keppinautur hans um embættið hét Valtýr Guðmundsson og er hann vissulega dæmi um einstakling sem sagan leikur grátt. Sú var tíð að stjórnmálastefna var við Valtý kennd og margir sáu í honum arftaka sjálfs Jóns Sigurðssonar, sem var löngu orðinn yfirguð á Íslandi. En tími Valtýs kom ekki: hann mátti húka á biðstofum valdsins meðan Hannes Hafstein beitti persónutöfrum sínum af listfengi til að heilla dönsku ráðamennina.

Hannes Hafstein var réttur maður á réttum stað á réttum tíma. Hann var glæsimenni, stórskáld og þjóðhetja. Síðastnefndu nafnbótina hafði hann fengið sem sýslumaður þegar hann lenti í sjóorustu á árabáti við breskan togara, svo Íslendingar litu eiginlega á hann sem stríðshetju. Og Hannes reis alveg undir því að vera nefndur stórskáld: einkum auðvitað fyrir dýrslega kraftmikil ljóð um konur og ástir. Ég býst við að rétttrúaðir póstmódernistar fitji uppá trýnið þegar skáldskap Hannesar ber á góma, en það er þá þeirra skaði að kunna ekki að meta skáldið sem sagði hlutina einsog þeir höfðu aldrei verið sagðir áður. Jónas Hallgrímsson orti ekki stafkrók um ástina en heilmikið um guð. Hannes orti lítið um guð en mikið (og guðdómlega vel) um ástina.

Heimastjórninni verður ekki líkt við neitt annað en byltingu. Íslenskur ráðherra með aðsetur í Reykjavík þýddi að byggja þurfti upp nýtt stjórnkerfi, og sannarlega þótti stjórnarandstöðunni nóg um alla nýju opinberu starfsmennina (og ekki síður þá staðreynd að flestir komu þeir úr flokki ráðherrans). Erlent fjármagn tók líka að streyma til Íslands, enda áraði vel í veröldinni um þær mundir, og ráðist var í stórkostlegar framkvæmdir á mörgum sviðum samtímis. Samgöngukerfi miðalda hentaði ekki nýrri öld og nýrri tíð og nú þurfti að brúa ár, leggja vegi. "Óskum þess, að hið sundraða megi sameinast, hið tvístraða tengjast," sagði Hannes þegar hann vígði Sogsbrú haustið 1905.

Innlend stjórn, erlent fjármagn og tæknibylting plús þjóð sem virtist staðráðin að bæta upp á fáum árum sjö dimmar aldir. Útkoman varð grunnurinn að Íslandi samtímans. Aldamótakynslóðin byrjaði ekki með tvær hendur tómar, það er rómantískur misskilningur, hún sló einfaldlega lán og aldrei hefur verið viðlíka sveifla í þjóðlífinu. Þetta voru veltuár, það var góðæri í þjóðarsálinni og eyðslan var óskapleg. Árið 1907 var viðskiptajöfnuðurinn óhagstæður um 5 milljónir, eða álíka og fjárlög landsins í fimm ár, segir Þorsteinn Thorarensen í snilldarriti sínu, Í fótspor feðranna.

Hannes Hafstein sat ekki á friðarstóli í ráðherrabústaðnum sem hann lét reisa við Tjarnargötu. Pólitískar deilur nútímans eru einsog stundin okkar miðað við þær mannorðsmeiðingar sem þá voru kallaðar umræður um pólitík. Ráðherrann var sakaður um hroðalega spillingu, undirlægjuhátt gagnvart Dönum, annarlegar hvatir, rangar ákvarðanir, brenglaða dómgreind, kulnaða skáldgáfu. Óvinur hans númer eitt var Björn Jónsson sem lét sprengjum rigna úr vígi sínu við Austurstræti. Málgagn hans, Ísafold, var útbreiddasta blað landsins og langtum áhrifameira en nokkur fjölmiðill samtímans.

Sjálfur hafði Hannes fyrir reglu, eftir að hann varð ráðherra, að láta aldrei draga sig inn í ritdeilur. Með þessu vildi hann auðvitað koma þeim skilaboðum til þjóðarinnar að hann væri hafinn yfir lágkúrulegt dægurþras. Liðsmenn ráðherrans voru hinsvegar annálaðir vígamenn, og létu stjórnarandstöðuna óspart finna fyrir því. Áróðursmeistarinn í liði Hannesar var enginn annar en Jón Ólafsson, brokkgengur snillingur sem verður lykilmaður þegar þrætu og svívirðingasaga Íslands verður loksins færð í letur. Nei, Hannes blandaði sér ekki í karp á síðum blaðanna heldur vígði brýr, reisti hallir, drakk kampavín með kónginum, veitti orður á báðar hendur, skipulagði stórvirki og lét ávarpa sig Yðar Exellence.

Hann var um margt frjálslyndur í viðhorfum en vildi gæta ítrustu varkárni

bb.is | 27.09.16 | 16:50 Velunnurum þakkaður hlýhugur

Mynd með frétt Boðið var til kaffisamsætis á hjúkrunarheimilinu Eyri á Ísafirði í dag. Starfsfólk og íbúar vildu með þessu móti þakka hlýhug sem þau hafa fundið fyrir hjá íbúum norðanverðra Vestfjarða frá því að hjúkrunarheimilið var tekið í notkun í janúar á þessu ...
Meira

bb.is | 27.09.16 | 14:50Æsispennandi kappvöxtur hæstu trjáa Vestfjarða

Mynd með fréttHæstu tré sem vaxa á Vestfjarðakjálkanum nálgast nú tuttugu metra hæð og má búast við að þeirri hæð verði náð á næsta ári. Sú spennandi staða er komin upp í skógrækt á Vestfjörðum að afar jafnt er í kapphlaupi alaskaaspar í ...
Meira

bb.is | 27.09.16 | 14:50Píratar og Sjálfstæðisflokkur stærstir

Mynd með fréttPíratar og Sjálfstæðisflokkurinn mælast stærstir í nýjustu könnun MMR sem framkvæmd var dagana 20. til 26. september. Flokkarnir mælast þó með örlítið minna fylgi en í síðustu könnun þegar báðir flokkarnir mældust með 22,7% fylgi. Nú mælast Píratar með 21,6% og ...
Meira

bb.is | 27.09.16 | 13:23Vilja ráða sálfræðing og barnalækni í fastar stöður

Mynd með fréttReglulegar heimsóknir sérfræðinga við Heilbrigðisstofnun Vestfjarða eru umsetnar og oftast komast færri að en vilja. Í frétt á RÚV var greint frá því að á þriðja hundrað manns séu á biðlista eftir augnlækni, en slíkur kemur til Ísafjarðar fjórum til fimm ...
Meira

bb.is | 27.09.16 | 11:48Allt að 200 megavatta orka

Mynd með frétt„Þetta getur að mínu mati haft mikil áhrif á orkuöryggi þjóðarinnar, meiri en menn hafa verið að hugleiða hingað til. Ég tel að hægt sé að virkja allt að 200 MW á þessu svæði sem er utan hættusvæða vegna eldgosa og ...
Meira

bb.is | 27.09.16 | 09:37Gerir athugasemd við úreltar tölur

Mynd með fréttBæjarráð Ísafjarðarbæjar gerir athugasemd við að gamlar og úreltar tölur um fjölda skemmtiferðaskipa eru notaðar í drögum að matsáætlun Arnarlax fyrir 10.000 tonna laxeldi í Ísafjarðardjúpi. Í matsáætluninni er vísað í tölur frá 2009 þegar 29 skemmtiferðaskip komu til Ísafjarðar. Þeim ...
Meira

bb.is | 27.09.16 | 09:01Góðir gestir á minningartónleikum um Ragnar H. og Sigríði

Mynd með fréttHinir árlegu minningartónleikar um hjónin Sigríði Jónsdóttur og Ragnar H. Ragnar verða í Hömrum sunnudaginn 9.október kl. 17. Á tónleikunum koma fram ísfirski fiðluleikarinn Hjörleifur Valsson, fyrrum nemandi við Tónlistarskóla Ísafjarðar, sem nú starfar í Noregi og píanóleikarinn Ourania Menelaou. Hún ...
Meira

bb.is | 27.09.16 | 07:51Langvarandi fólksfækkun grafalvarleg

Mynd með fréttAf 74 sveitarfélögum fækkaði íbúum í 42 á árunum 2002 til 2016 en fjölgaði í 32. Mest fækkaði í sveitarfélögum á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Þetta kom fram í kynningu Sigurðar Á. Snævarr, sviðsstjóra hag- og upplýsingasviðs Sambands íslenskra sveitarfélaga, á ...
Meira

bb.is | 26.09.16 | 16:52Uppáhaldslög einstaks tónlistarmanns

Mynd með fréttVilberg Vilbergsson oftast kallaður Villi Valli er það sem kallast mætti krúnudjásn í vestfirsku tónlistarlífi og sennilega víðar. Villi Valli hefur staðið tónlistarvaktina linnulítið í rúm 70 ár. Matthías MD Hemstock slagverksleikari hefur leikið með Villa í hljómsveit af og til ...
Meira

bb.is | 26.09.16 | 15:464.000 sjálfboðaliðar gera heiminn að betri stað

Mynd með fréttHjá Rauða krossinum á Íslandi er síðasta vika septembermánaðar ár hvert helguð kynningu á því góða starfi sem þar fer fram. Er þá leitast við að láta verkefni og störf sjálfboðaliða hreyfingarinnar skína, en starfsemi hennar er að stórum hluta undir ...
Meira


Byggir á LiSA vefumsjónarkerfi frá Eskli