Sæstrengur, orka eða sveigjanlegt afl?

Í kjöl­far umræðu um 3ja orku­pakka ESB hefur aðeins lifnað yfir umræðu um sæstreng til Bret­lands. Helstu upp­lýs­ingar um sæstreng er að fá úr rúm­lega 2ja ára gam­alli skýrslu: „Skýrslu verk­efn­is­stjórnar sæstrengs til iðn­að­ar- og við­skipta­ráð­herra“. Um 20 fylgi­skjöl fylgdu þeirri skýrslu en skýrsla Kviku og Pöyry um „.. kostn­aðar og ábata­grein­ingu“ var þar viða­mest.

Í aðal­til­lögu skýrsl­unnar „mið­gildi export“ er miðað við útflutn­ing á að jafn­aði 7400 GWh/a af orku um 1000 MW sæstreng, sem jafn­gildir um 85% nýt­ingu á strengn­um. Nær ein­göngu er gert ráð fyrir flutn­ingi orku út úr land­inu, en ekki inn, þó hönnun strengs­ins geri slíkt mögu­legt í sama mæli.

Í skýrsl­unni er gert ráð fyrir gríð­ar­legri upp­bygg­ingu nýrra virkj­ana hér á landi, alls um 1460 MW, vegna sæstrengs­ins. Þar er um að ræða 550 MW í vind­orku­verum, 245 MW í jarð­varma­virkj­unum úr nýt­ing­ar­flokki ramma­á­ætl­un­ar, 450 MW með stækkun núver­andi vatns­afls­virkj­ana auk 215 MW frá smá­virkj­unum og öðru.

Stofn­kostn­aður umræddra virkj­ana er met­inn um 400 ma.kr. eða svipað og við sæstreng­inn sjálfan auk afrið­ils­stöðv­anna á sitt hvorum end­an­um. Einnig er gert ráð fyrir að styrkja þyrfti flutn­ings­kerfi raf­orku á Íslandi fyrir um 70 ma.kr. umfram það sem þyrfti ef ekki yrði lagður sæstreng­ur. Sam­tals er þetta því stofn­kostn­aður upp á nærri 900 ma.kr. (m.v. gengi á Evru 140 kr.). Skýrslu­höf­undar áætla að orku­verð í Bret­landi verði um 92 €/MWh árið 2035 en það er um 20% undir því sem það þyrfti að vera til að standa undir 8% ávöxt­un­ar­kröfu fjár­magns­ins vegna fram­kvæmd­anna. Það þyrfti því með­gjöf breskra stjórn­valda að mati skýrslu­höf­unda. Spáð orku­verð stendur hins­vegar vel undir 3-5% raun­á­vöxtum sem er að mati und­ir­rit­aðs, eðli­legra við­mið fyrir inn­viða­fram­kvæmdir í end­ur­nýj­an­legum orku­auð­lind­um.

Þó streng­ur­inn og afrið­ils­stöðv­arnar væri alfarið erlend fjár­fest­ing þyrfti að fram­kvæma hér á landi fyrir um 500 ma.kr. (ígildi tveggja Kára­hnjúka­virkj­anna). Það hefði mikil áhrif, bæði á hag­kerfi og umhverfi. Virkj­anir með um 300 MW afli þyrfti að reisa úr nýt­ing­ar­flokki ramma­á­ætl­un­ar, og fjölda smá­virkj­ana og vindlunda. Mik­ill rekstr­ar- og við­halds­kostn­aður myndi fylgja, sér­stak­lega vind- og jarð­varma­virkj­un­um. Styrkja þyrfti flutn­ings­kerfi raf­orku því flytja þyrfti mikla orku þvert yfir land­ið, frá jarð­gufu­virkj­unum SV-lands að land­töku­stað strengs­ins sem er tal­inn heppi­leg­astur á Aust­ur­landi. Sam­kvæmt áætl­unum Lands­nets þyrfti ann­að­hvort 400 kV hálendisteng­ingu milli Suð­ur- og Aust­ur­lands eða tvö­falda 400 kV háspennu­línu hring­inn í kringum land­ið, til að ná við­un­andi afhend­ingar­ör­ygg­i. Það er því skilj­an­legt að ein­hverjum hugn­ist illa slíkar risa­fram­kvæmdir vegna þeirra miklu, og að mörgu leyti nei­kvæðu, áhrifa sem þær hefðu hér á landi. Sá sem þetta ritar telur hins­vegar eðli­legra að nota sæstreng­inn og íslenska vatns­orku­kerfið til að geyma og miðla sveigj­an­legu afli til og frá Bret­landi í stað þess að selja þangað grunnorku, og um það fjallar þessi grein.

Dælu­virkj­anir eða sæstrengur

Raf­orku­þörf er mjög mis­jöfn eftir árs­tíðum og innan dags­ins. Raf­orku­fram­leiðslu kjarna­orku- og kola­orku­vera er ekki hægt að breyta í takt við notk­un­ina án þess að fórna mik­illi nýtni. Vind­orku- og sól­ar­orku­ver­in, sem spretta nú upp um alla Evr­ópu, hafa mjög sveiflu­kennda fram­leiðslu og er alls ekki hægt að stýra á neinn hátt í takt við mark­að­inn. Víð­ast er því mikið mis­ræmi milli fram­leiðslu og eft­ir­spurn­ar, sem mun aukast í fram­tíð­inni með meiri fram­leiðslu vind- og sól­ar­orku­vera.

Lón vatns­afls­virkj­ana eru í dag eina hag­kvæma leiðin til að geyma raf­orku. Aðeins örfá lönd búa eins vel og Ísland að geta sinnt nær allri raf­orku­þörf­inni með sveigj­an­legri vatns­orku. Því hafa nær all­staðar erlendis verið byggðar svo­kall­aður dælu­virkj­anir (e. pumped stora­ge), þ.e. vatns­afls­virkj­anir sem fram­leiða raf­magn á álags­tímum en nota ódýrt raf­magn úr kerf­inu, t.d. um næt­ur, til að dæla vatni úr neðra lóni upp í efra lón. Í flestum til­vikum hafa lónin ekk­ert annað inn­rennsli og því er ekki fram­leidd nein orka. Nýtnin í dælu­virkj­unum er aðeins 75-80% sem þýðir að allt að 25% af orkunni sem fer í að dæla upp vatni skilar sér ekki til baka. Um 10% orkunnar tap­ast í raf­mótor og dælu og önnur 10% í vatns­vél og rafala þegar vatnið kemur til baka, auk þess sem orku­töp verða einnig í vatns­vegum í báðum leið­um.

Líta má á sæstreng til Íslands sem ígildi jafn­stórrar dælu­virkj­unar í Bret­landi. Til þess að nota sæstreng­inn með þessum hætti þyrfti ein­göngu að auka upp­sett afl í núver­andi virkj­unum hér á landi en ekki byggja nýj­ar. Ef orku­tapið í sæstrengnum og enda­stöðvum er áætlað 6% er orku­tapið í „sæ­strengs-­dælu­virkj­un­inni“ tvö­falt meira (inn og út) eða um 12%. Orku­tapið er því innan við helm­ingur þess sem það væri í hefð­bundnum dælu­virkj­un­um. Ástæða þess er að ekki þarf að eyða orku í að dæla vatni upp í lón­in, heldur ein­göngu að draga niður í fram­leiðslu vatns­vél­anna þegar eft­ir­spurn er lítil og láta vatnið renna sjálft í lónin á meðan flutt er inn orka um sæstreng­inn. Þegar orku er þörf yrði síðan fram­leitt í stækk­uðum virkj­unum (aukið afl) en við það tap­ast engin orka, miðað við að hún hefði ann­ars verið fram­leidd í minni virkjun um næt­ur.

Það kostar senni­lega að jafn­aði aðeins um 100-200 m.kr./MW að stækka íslenskar virkj­anir um hvert MW, á meðan það kostar um 250 til 500 m.kr/MW að byggja dælu­virkj­anir í Bret­landi. Sparn­aður við bygg­ingu „sæ­strengs-­dælu­virkj­un­ar“ á Íslandi, bæði betri orku­nýt­ing og lægri stofn­kostn­að­ur, gæti því farið langt með að greiða fyrir allan sæstreng­inn miðað við þessar for­send­ur.

Yfir­leitt hafa dælu­virkj­anir erlendis aðeins forða til sam­felldrar fram­leiðslu í 4-12 klst. í einu, áður en efra lónið tæm­ist. Íslenska dælu­virkj­unin hefði hins­vegar nær ótak­markað úthald og gæti fram­leitt stöðugt á fullu afli vikum saman ef aðstæður köll­uðu á slíkt, eða tekið við orku dögum sam­an, þar til stóru miðl­an­irnar (Háls­lón, Þór­is­vatn eða Blöndu­lón) tæm­ast eða fyll­ast. Þessi eig­in­leiki verður enn mik­il­væg­ari í fram­tíð­inni þegar sveifl­urnar munu í meira mæli ráð­ast af óreglu­legu veð­ur­fari heldur en notk­un­ar­muni dags og næt­ur.

Rekstur sæstrengs­ins gæti t.d. verið þannig að í 6 klst. á hverri nóttu yrði orka flutt til Íslands. Það tæki síðan um 6 klst. að flytja þessa orku út aftur þegar orku­verðið hefur hækkað nægj­an­lega. Ef við segjum að engin notkun yrði á strengnum í að jafn­aði í 2 klst. kvölds og morgna meðan beðið væri eftir nægj­an­legum verð­mun, þá eru aðeins eftir um 8 klst. í sól­ar­hringnum til að flytja út orku sem raun­veru­lega er fram­leidd á Íslandi. Því væri mest hægt að flytja út nettó um 3000 GWh af orku til við­bótar á ári um 1000 MW sæstreng (18365).

Umframorka

Íslenska vatns­orku­kerfið er hannað til að geta mætt orku­þörf í þurr­ustu árum. Lang­flest ár er orku­fram­leiðslu­getan því meiri, og það sem umfram er nefn­ist umframorka. Engin hag­kvæm leið hefur fund­ist til að nýta þessa hverf­ulu umframorku hér á landi. Með teng­ingu við önnur raf­orku­kerfi er hins­vegar hægt að selja þessa orku úr landi á háu verði, í stað þess að hún renni sem mórugt vatn um yfir­föll síð­sum­ars, lax­veiði­mönnum við t.d. Blöndu og Jöklu til lít­illar gleð­i. Um­framorkan ykist með auknu upp­settu afli í virkj­unum og gæti orðið allt að 3000 GWh/a að jafn­aði. Hún er hins­vegar breyti­leg allt frá engu í þurr­ustu árum upp í ríf­lega 4000 GWh/a. Verði streng­ur­inn not­aður með þeim hætti sem lýst var hér að ofan, myndi raun­veru­leg flutn­ings­geta hans (3000 GWh/a) verða full­nýtt við það eitt að flytja út þessa umframorku, auk inn­fluttu orkunnar þ.e.a.s. ef flutt er inn orka að jafn­aði í 2200 klst. á ári (6 klst. á dag).

Hvaðan kæmi aflið?

En hvar á að setja upp þessi 1000+ MW sem þarf vegna afl­söl­unn­ar? Að mati und­ir­rit­aðs ber Kára­hnjúka­virkjun höfuð og herðar yfir allar aðrar virkj­anir á Íslandi og þó víðar væri leit­að, til að útvega sveigj­an­legt afl. Kára­hnúka­virkjun er tengd orku­mesta miðl­un­ar­lóni lands­ins og einu því orku­mesta í Evr­ópu. Þar eru heldur ekki miklar tak­mark­anir á rennsl­is­sveiflum vegna fisk­gengdar eða ann­arra umhverf­is­þátta. Allir vatns­vegir eru neð­an­jarðar og stutt er frá virkj­un­inni út í Lag­ar­fljót. Virkj­unin hefur nú allt að 700 MW upp­sett afl en hefur nán­ast alltaf verið keyrð á jöfnu álagi, um 570 MW, og fram­leitt um 5000 GWh af orku á ári. Fall­hæðin er mik­il, um 600 m, og allur vél- og raf­bún­aður til að fram­leiða afl er því hlut­falls­lega ódýr. Það er í raun synd að nota þessa frá­bær­lega sveigj­an­legu og vel miðl­uðu virkjun ein­göngu til að fram­leiða grunnafl. Vatns­vegir eru reyndar nokkuð langir, en auka þarf upp­sett afl með nýjum neð­an­jarðar vatns­vegum sam­síða hinum með frá­rennsli á svip­uðum stað.

Með til­komu sæstrengs og auknu upp­settu afli og lámarks breyt­ingum gæti orku­fram­leiðsla Kára­hnjúka­virkj­unar hæg­lega orðið 7000 GWh á ári að með­al­tali með umframorkunni. Ef orkan yrði öll fram­leidd á þeim 14 klst. á dag þegar flutt er út afl um streng­inn og orku­verð er í hámarki, gæti virkj­unin staðið undir stækkun í allt að 1400 MW. Hér er þó aðeins gert ráð fyrir að stækka hana í um 1100 MW þannig að frá henni einni mætti fá til við­bótar um 500 MW eða um helm­ing af því aukna afli sem þarf fyrir streng­inn.

Stóran hluta af því sem upp á vantar af afl­inu mætti síðan fá af Þjórs­ár/Tungnaár svæð­inu. Það er þó ekki alveg eins heppi­legt til sveigj­an­legrar orku­fram­leiðslu og Kára­hnjúka­svæð­ið. Það er vegna hlut­falls­lega minni miðl­ana og inn­rennslis í þær og hærra lág­marks rennslis í far­vegum vegna umhverf­is­þátta. Á litlu svæði frá Vatns­fells­virkjun að Búr­fells­stöð eru hins­vegar nú þegar upp­sett um 1000 MW af afli sem hag­kvæmt væri að auka um a.m.k. 300 MW. Það sem uppá vant­aði gæti komið ann­ar­staðar frá, t.d. frá Blöndu­virkjun eða minni og eða nýjum virkj­un­um.

Flutn­ings­kerfi raf­orku, AC/DC

Eins og áður sagði er talið hag­kvæm­ast að sæstreng­ur­inn komi á land á Aust­fjörð­um. Þegar nær allt aflið sem fer inn á streng­inn kemur frá tveimur punktum (Kára­hnjúkum og Búr­felli) hlýtur að vera eðli­legt að tengja þá báða beint við streng­inn. Það mætti gera með því að fram­lengja sæstreng­inn með jarð­streng að Kára­hnjúka­virkjun og þaðan yfir hálendið að Búr­felli og setja helm­ing afrið­il­stöðv­anna (sem breyta jafn­straumi í rið­straum og öfugt) upp á hvorum stað. ­Sæ­strengir eru svo­kall­aðir DC strengir því þeir flytja raf­magn með jafn­straumi. Orku­tap í þeim er minna og þeir eru ódýr­ari en hefð­bundnir AC (rið­straums) strengir ef kostn­aður við afrið­il­stöðvar er ekki tek­inn með. Aðal­kost­ur­inn við að nýta DC tækni er þó sá að strengur milli lands­hluta gæti allur verið nið­ur­graf­inn, því ólíkt AC streng eru engir tækni­legir erf­ið­leikar á hversu langir þeir geta verið sem jarð­streng­ir. Auk þess segja sérfræð­ingar að auð­veld­ara sé að stýra raf­magni um DC strengi.

Gangi þetta eftir er ekki að sjá annað en að sæstrengur geti hjálpað við að leysa flutn­ings­vanda­mál raf­orku­kerf­is­ins inn­an­lands. Auk DC strengs­ins, sem tengdi saman Suð­ur- og Aust­ur­land, myndi hugs­an­lega nægja að styrkja núver­andi flutn­ings­kerfi með 220 Kv línu frá Hval­firði um Blöndu og að Kára­hnjúka­virkj­un. Það er reyndar fyr­ir­hugað sem næstu skref í upp­bygg­ingu flutn­ings­kerf­is­ins þó ekki komi neinn sæstreng­ur. Ál­verið á Reyð­ar­firði fær núna ein­göngu raf­magn frá Kára­hnjúka­virkjun og er engin vara­leið til stað­ar. Eftir þá upp­bygg­ingu sem hér hefur verið lýst, gæti álverið fengið raf­magn frá þremur öðrum leiðum ef ekki kæmi raf­magn frá Kára­hnjúka­virkjun vegna bil­unar eða við­halds þar. Í fyrsta lagi frá stækk­un­inni á Kára­hnjúka­virkj­un, í öðru lagi frá DC hálend­is­strengnum og aflaukn­ingu á Þjórs­ár­svæð­inu og í þriðja lagi beint úr sæstrengnum frá Bret­landi. Því er vart nauð­syn­legt að gera ráð fyrir meira öryggi með frek­ari styrk­ingu á lands­kerf­inu, t.d. Suð­ur­línu.

Umhverf­is­á­hrif og orka til nota hér á landi

Í sam­an­burði við bygg­ingu nýrra virkj­ana hefur aukið upp­sett afl í núver­andi virkj­unum til­tölu­lega lítil umhverf­is­á­hrif í för með sér, fyrir utan að vatns­borðs­sveiflur í lónum og far­vegum verða meiri og tíð­ari. Ekki verður séð að raun­hæft sé að fá til­skilin leyfi og ná sátt í sam­fé­lag­inu um allar þær umfangs­miklu fram­kvæmdir sem nauð­syn­legar eru áður en ákveðið verður að leggja sæstreng vegna orku­sölu. Allt öðru máli gegnir um þær til­tölu­lega ein­földu afmörk­uðu fram­kvæmdir sem þarf að ráð­ast í vegna sveigj­an­legrar afl­sölu.

Ef auka ætti útflutn­ing orku um streng­inn í stað afl­sölu, yrði það ekki gert á annan hátt en að selja meiri orku til Bret­lands á þeim tíma sem orku­verð þar er í lág­marki. Það hlýtur að vera vafa­samt að það sé hag­kvæmara en að nota ork­una hér á landi með til­heyr­andi atvinnu­mögu­leikum og virð­is­auka inn­an­lands.

Stofn­kostn­aður og tekjur

Sæstreng­ur­inn og flutn­ings­kerfið sem hér er lýst myndi vænt­an­lega kosta svipað og gert er ráð fyrir í skýrslu Kviku og Pöyry fyrir streng enda­stöðvar og við­bætur á flutn­ings­kerf­inu inn­an­lands. Kostn­aður við stækkun virkj­ana verður hins­vegar senni­lega 100 til 200 ma.kr. eða aðeins um þriðj­ungur af því sem orku­leiðin krefð­ist. Heild­ar­kostn­aður verk­efn­is­ins, sæstrengs, afrið­ils­stöðva, flutn­ings­kerfis og virkj­ana, yrði þannig lík­lega um 30% lægri en boðað var í skýrslu Kviku og Pöyry eða um 630 ma.kr. í stað 900. ­Laus­leg skoðun sýnir að verð­munur í Bret­landi milli orku sem flutt yrði inn og út frá Íslandi þyrfti að vera um tvö­faldur til að sala á umframorku og sveigj­an­legu afli yrði jafn hag­kvæm og orku­sölu­leið­in. Þessi verð­munur er nú hins­vegar að jafn­aði aðeins um 30 til 40% að því er best verður séð. Engin ástæða er þó til að miða hag­kvæmni við núver­andi verð­sveifl­ur, því þær geta ger­breyst á næstu árum. Í Þýska­landi, þar sem vind­orka er hlut­falls­lega meiri en í Bret­landi, er orku­verðið t.d. stundum nei­kvætt, þ.e.a.s borgað er fyrir að nýta orku fram­leiðslu­ein­inga sem dýrt, erfitt eða óþarfi (vind­ur/­sól) er að stöðva.

Þessi litli verð­mun­ur, þessi miss­er­in, veldur því að jafn­vel dælu­virkj­anir sem þegar hafa verið byggðar eiga erfitt upp­dráttar í hinu mark­aðs­drifna raf­orku­kerfi Evr­ópu. Mikið var byggt af dælu­virkj­unum í Evr­ópu á árunum 1970-1990 (30 000 MW), en lítið sem ekk­ert hefur verið byggt þar síð­ustu ára­tug­ina. Hins­vegar er nú mikil upp­bygg­ing dælu­virkj­ana ann­ars­staðar þar sem kerfið er ekki mark­aðs­drif­ið, t.d. í Kína, Ind­landi og Jap­an. Þetta ger­ist þrátt fyrir að rekstr­ar­að­ilar raf­orku­kerfa í Evr­ópu kalli eftir meiri sveigj­an­leika. Eitt stærsta orku­fyr­ir­tæki Bret­lands, SSE, áformar að byggja 1500 MW dælu­virkj­un, Goire Glas við Loch Lochy vatnið í Skotlandi. Virkj­unin hefur taf­ist því virkj­un­ar­að­il­inn telur sig þurfa stuðn­ing breska rík­is­ins, enda er stofn­kostn­að­ur­inn lík­lega svip­aður og við sæstreng til Íslands. Dælu­virkj­unin hefði 30 GWh miðl­un­ar­orku og myndi tvö­falda dælu­ork­una sem til staðar yrði í Bret­landi og gæti framleitt á fullu afli í 20 klst. Engu að síður bliknar þessi sveigj­an­lega orka við hlið­ina á þeim þús­undum GWh sem Bretum stæði til boða ef þeir tengd­ust Íslandi um sæstreng. Þeir myndu þar að auki tapa tvö­falt til þrefalt minni orku við að senda hana til Íslands í geymslu í stað þess að dæla henni upp í lón í Skosku hálönd­un­um. Valið milli fjár­fest­ingar í Goire Glas dælu­virkj­un­inni eða sæstreng til Íslands ætti því að vera auð­velt fyrir Breta.

Eitt­hvað verða bresk yfir­völd að gera því núver­andi verð­myndun veldur því að bygg­ing dælu­virkj­ana er langt frá því að standa undir sér og ekki er heim­ilt að styrkja þær. Nú þegar er hins­vegar leyfi­legt að tryggja sæstrengjum (e. interconn­ect­ors) til­teknar lámarks tekjur með tekjum af flutn­ings­gjöldum í Bret­landi. Eini raun­hæfi mögu­leiki Breta, fyrir utan sæstreng, er því að brúa bilið með gasorku­verum, sem auð­velt er að stýra. Gasorku­ver skila hins­vegar 500 kg af CO2 fyrir hverja GWh sem þau fram­leiðs. Sæstrengur til Íslands gæti því minnkað útblástur gróð­ur­húsa­loft­teg­unda í Bret­landi um 1,5 Mt/a ein­göngu vegna umframorkunn­ar. Þetta er um þriðj­ungur af allri losun Íslend­inga. Auk þess minnkar sveigj­an­lega aflið sem færi um streng­inn þessa mengun veru­lega til við­bót­ar.

Sam­an­burður við Noreg

Önnur leið til að meta hag­kvæmni afl­sölu um sæstreng er sam­an­burður við sæstrengi sem Norð­menn leggja nú af kappi til fjöl­margra landa. Norð­menn flytja almennt ekki út neina orku um streng­ina heldur ein­ungis sveigj­an­legt afl. Vissu­lega eru sæstrengirnir sem lagðir eru frá Nor­egi styttri og því eitt­hvað ódýr­ari en frá Íslandi. Þó munar ekki miklu því t.d. streng­ur­inn sem verið er að leggja til Bret­lands er um 780 km langur (í stað um 1000 km til Íslands), enda fer hann ekki stystu leið heldur tekur land inni í firði við stærstu vatns­afls­virkjun Nor­egs, Ulla-Førre (sem fram­leiðir þó minni orku en Kára­hnjúka­virkj­un). Við þyrftum að auka upp­sett afl í virkj­unum vegna strengs­ins, í meira mæli en Norð­menn. Stóri mun­ur­inn er hins­vegar sá að í Nor­egi er enga umframorku að fá með nýjum strengj­um. Það er því erfitt að sjá annað en að um 2000 til 3000 GWh af nær ókeypis ónýttri umframorku geri sæstreng til Íslands mun hag­kvæmari fram­kvæmd en þá strengi sem verið er að leggja frá Nor­egi.

Sam­an­tekt og loka­orð

Þær hug­myndir sem settar hafa verið fram hér um sölu á sveigj­an­legu afli um sæstreng til Bret­lands hefðu allt önnur og jákvæð­ari áhrif bæði hér á landi og í Bret­landi en áður boðuð orku­sala um streng­inn. Mun­ur­inn er aðal­lega þessi:

  1. Stofn- og rekstr­ar­kostn­aður hér á landi yrði mun minni.
  2. Nær engar nýjar virkj­anir þyrfti að reisa, ein­ungis auka afl núver­andi virkj­anna.
  3. Umhverf­is­á­hrif yrðu minni.
  4. Ódýr orka yrði flutt inn og því nær ein­göngu umframorka seld út um streng­inn
  5. Orka til frek­ari nota í iðn­aði á Íslandi myndi ekki minnka.
  6. Sæstreng­ur­inn myndi tengja saman Suð­ur- og Aust­ur­land með DC jarð­streng og minnka þörf á loft­línu yfir hálendið eða öfl­ugrar byggða­línu.
  7. Bretar fengju aðgang að sveigj­an­legri orku, sem er sú orka sem þá skortir mest til að geta þróað frekar end­ur­nýt­an­legar orku­auð­lindir svo sem vind og sól.

Á nær öllum stöðum í heim­inum er vatns­orka notuð til sveiflu­jöfn­unar og til að geyma orku en ekki til grunnorku­fram­leiðslu. Þar sem vatns­orka er nær alls­staðar nema á Íslandi af skornum skammti eru byggðar dælu­virkj­an­ir. Þær eru hins­vegar bæri dýrar og eyða mik­illi orku vegna lágrar nýtni. Í Bret­landi er hægt að nota sæstreng til Íslands sem dælu­virkj­un. Hann hefði miklu betri nýtni, er miklu sveigj­an­legri og er ódýr­ari þegar tekið er til­lit til þess að með honum verður einnig hægt að nýta og selja allt að 3000 GWh/a af umframorku úr lok­aða íslenska vatns­orku­kerf­inu sem í dag fer til spill­is.

Mik­il­vægt er að Íslend­ingar skoði þennan mögu­leika niður í kjöl­inn sem allra fyrst. Hér hefur aðeins verið reifuð laus­leg hug­mynd að því hvernig þetta gæti orðið og hvaða áhrif það kynni að hafa. Það sem er nýtt í þessum hug­leið­ingum er að Kára­hnjúka­virkjun leiki lyk­il­hlut­verk og þess vegna gæti verið mögu­legt að sæstreng­ur­inn verði að hluta til fram­lengdur milli lands­hluta sem DC jarð­streng­ur. Kanna þarf útfærslur og stofn­kostnað við aflaukn­ingu í íslenska virkj­ana­kerf­inu, magn umframorku og getu til sveiflu­jöfn­unar á breska mark­að­in­um. Meta þarf umhverf­is­á­hrif. Síðan þarf að áætla tekj­urnar sem mark­að­ur­inn í Bret­landi gæfi og áhuga Breskra yfir­valda til að tryggja rekstur strengs­ins. Kanna þarf hvort og hvernig er unnt að tryggja háa nýt­ingu strengs­ins og að hann verði not­aður til sveiflu­jöfn­un­ar. Það ætti að vera ger­legt því bæði hag­ræn­ar, tækni­legar og umhverf­is­legar for­sendur eru til þess að nýting strengs­ins ætti að vera með þessum hætti. Ekki verður séð að Bretum standi til boða hag­kvæm­ari eða umhverf­is­vænni leið til að ráða við vax­andi mis­mun í raf­orku­fram­leiðslu og eft­ir­spurn.

Það var mjög miður að sveigj­an­leg afl­sala var ekki skoðuð í skýrslu Kviku og Pöyry, en kannski skilj­an­legt í ljósi þess að lítil umræða hefur verið um slíka leið. Vel kann að vera að ein­hver milli­leið milli orku- og afl­sölu verði nið­ur­stað­an. Til dæmis er á heima­síðu Lands­virkj­unar gert ráð fyrir að selja 5700 GWh út um streng­inn, sem er nokkuð meiri sveigj­an­leiki en í skýrslu Kviku, en þó nær tvö­falt það sem hér er gert ráð fyrir sem lámarks­orku­sölu.

Verði nið­ur­staða jákvæð gæti hér verið um að ræða eitt besta tæki­færi til sköp­unar útflutn­ings­verð­mæta fyrir þjóð­ar­bú­ið. Mik­il­vægt er þó að gera grein­ar­mun á ann­ars vegar sveigj­an­legri afl­sölu og hins vegar orku­sölu um streng­inn. Áhrif og gagn­semi þess­ara mis­mun­andi leiða eru eins og svart og hvítt líkt og hér hefur verið rak­ið.

Þorbergur Steinn Leifsson frá Þingeyri

Höf­undur er verk­fræð­ingur sem unnið hefur að hönnun og áætl­ana­gerð vegna vatns­afls­virkj­ana í yfir 30 ár.

 

 

Athugasemdir

athugasemdir